Je chrysant staat nu, midden september, volop te bloeien op het terras of in de border, en de vraag is wat ermee te doen als de bloei voorbij is. Weggooien is zonde, en elk jaar opnieuw kopen bij de tuincentrumketen kost geld dat je makkelijk kunt uitsparen. Van één enkele plant kun je in de komende maanden een flinke voorraad nieuwe chrysanten kweken, gewoon thuis, met een schoon mes en wat potgrond. Hoe dat precies werkt, lees je hieronder.
Waarom september het uitgelezen moment is
Chrysanten stekken werkt het beste in een specifiek raam van het jaar, en dat raam sluit zich snel. In september zijn de stengels van de moederplant stevig genoeg om weerstand te bieden aan de beworteling, maar nog niet zo verhoust dat ze geen wortels meer vormen. De buitentemperatuur begint te dalen, wat betekent dat je stekken binnenshuis een aangename, niet te warme omgeving vinden. Tel daarbij op dat de plant op dit moment haar energie naar de bloemen stuurt, maar aan de basis al nieuwe groei vormt. Dat is precies het materiaal dat je nodig hebt.
Wacht je tot oktober, dan zijn de nachten al te koud en heeft de moederplant haar groeicyclus afgerond. Begin je te vroeg, in juli of augustus, dan zijn de basischeuten nog te zacht en rotten ze eerder dan dat ze wortelen. De weken rond begin september zijn de sweet spot, en die vallen dit jaar samen met het moment waarop de chrysanten net beginnen open te gaan.
Welke scheuten je gebruikt en welke niet
Kijk eens goed naar je chrysant. Onderaan de plant, vlak boven de grond, zie je jonge, compacte scheuten groeien. Die zijn donkergroen, stevig en korter dan de bloeiende stengels. Dat zijn je basischeuten, en die ga je gebruiken.
Wat je niet gebruikt, zijn de bloemstelen zelf. Die hebben al te veel energie in bloei gestoken en bevatten nauwelijks het reserve-groeivermogen dat nodig is voor beworteling. Een bloemsteel als stek nemen is tijdverlies. Ook lange, slappe scheuten die al beginnen te strekken, kun je beter laten zitten.
De ideale stek is een basischeut van 7 tot 10 centimeter, fris van kleur, zonder knop of bloem, en met een stengeltje dat bij aanraking wat veerkracht geeft.
Stap 1: Stekken afnemen
Gebruik een schoon, scherp mes of een nieuw scheermesje. Snij de scheut net onder een bladknoop, onder een hoek van ongeveer 45 graden. Die schuine snede vergroot het oppervlak waar wortels kunnen ontstaan. Verwijder de onderste bladeren zodat je een kaal stukje stengel hebt van 3 tot 4 centimeter. Laat bovenaan 3 tot 4 blaadjes zitten, niet meer. Meer blad betekent meer verdamping, en dat is slecht voor een stek die nog geen wortels heeft om water op te nemen.
Neem je meerdere stekken tegelijk, leg ze dan in een vochtige doek tot je ze inpot. Laat ze nooit uitdrogen op het aanrecht.
Stap 2: Beworteling starten
Maak een mengsel van 2 delen potgrond op 1 deel perliet. Perliet zorgt voor lucht rond de stengel en voorkomt dat de grond te nat blijft. Heb je geen perliet, dan werkt grof zand ook, maar perliet is goedkoop en makkelijk te vinden in tuincentra.
Stekpoeder (auxinepoeder of bewortingspoeder) helpt, maar is geen vereiste. Doop je het snijvlak even in het poeder, dan verkorst je het en geef je de beworteling een duwtje. Zonder lukt het ook, het duurt gewoon iets langer. Kies je voor poeder, tik dan het overtollige er rustig van af. Meer is hier niet beter.
Prik de stekken in het vochtige mengsel, liefst met een potlood of stokje een gaatje maken eerst zodat het poeder niet afwrijft. Zet de pot in een doorzichtige plastic zak en bind die losjes dicht. Dat creëert een vochtige microklimaat en dat is alles wat een stek nodig heeft. Geen dure stekbak, geen verwarmingsmat, gewoon een zakje.
Stap 3: De eerste weken bewaken
Zet de pot op een lichte plek binnenshuis, maar niet in de volle zon. Een vensterbank op het noorden of op een meter van een zuidvenster is ideaal. Te veel directe zon droogt de stek uit voor ze wortels heeft.
Controleer de vochtigheid elke twee tot drie dagen. De grond mag nooit uitdrogen, maar mag ook nooit drijfnat zijn. Open de zak even om te luchten als je condensdruppels ziet.
Na 2 tot 3 weken geeft de stek een teken van leven: er verschijnen nieuwe kleine blaadjes of de bestaande blaadjes staan strakker. Je kunt ook voorzichtig aan de stek trekken. Als hij weerstand biedt, zitten er wortels. Is dat zo, dan mag de plastic zak eraf. Laat de plant nog een week wennen aan de normale luchtvochtigheid voor je hem verplaatst.
Stap 4: De moederplant overwinteren
Terwijl je stekken wortelen, moet je ook de moederplant door de winter loodsen. Snoei haar na de bloei terug tot op 10 tot 15 centimeter boven de grond. Meer hoef je niet te doen, minder ook niet.
In België vriest het zelden lang genoeg om chrysanten in volle grond te doden, maar vorstperiodes van min 10 graden Celsius zijn niet uitgesloten in Limburg of de Ardennen. Staat je plant in de tuin, dek de wortelzone dan af met een laag stro of bladeren van 10 centimeter dik. Dat volstaat voor de meeste Belgische winters.
Staat de plant in een pot, zet haar dan in een onverwarmde maar vorstvrije ruimte, een garage of een schuur is prima. Ze hoeft geen licht, want ze slaapt. Water geven is dan bijna niet nodig, enkel als de kluit kurkdroog is een klein scheutje.
Stap 5: Herplanten in het voorjaar
Zodra de nachtvorst voorbij is, en in de meeste Belgische regio’s is dat ergens in april, kunnen je overwinterde stekken naar buiten. Harden ze eerst af door ze een week lang overdag buiten te zetten en ’s avonds binnen te halen. Die overgangsperiode voorkomt koude shock.
Bewerk de bodem licht voor het planten. Chrysanten houden van een luchtige, goed drainerende grond. Voeg wat compost toe en een handvol trage meststof voor de start. Zet de planten op 30 tot 40 centimeter van elkaar, dat geeft ze ruimte om te vertakken en goed te bloeien.
Knijp de toppen eruit zodra ze 15 centimeter hoog zijn. Dat lijkt tegen je gevoel in, maar het stimuleert vertakking en uiteindelijk meer bloemen per plant.
Veelgemaakte valkuilen bij chrysanten stekken
De meest gemaakte fout is te lange scheuten nemen. Een stek van 15 centimeter verdampt te veel en raakt uitgeput voor hij wortelt. Hou het bij 7 tot 10 centimeter.
Een andere valkuil is te vroeg buiten zetten in het voorjaar. Een mooie dag in maart verleidt, maar één nachtvorst daarna is genoeg om weken werk te vernietigen. Controleer de 10-daagse weersvoorspelling voor je beslissing neemt.
Verkeerde grond is ook een probleem. Gewone potgrond zonder toevoeging pakt te compact en te nat. Perliet of zand toevoegen is echt geen luxe.
Ten slotte: vergeet niet dat chrysantenstekken erg gevoelig zijn voor schimmels in de beginperiode. Zorg voor schoon materiaal, schone potten en frisse grond. Hergebruik van oude grond uit een zieke pot is vragen om problemen.
Hoeveel planten haal je uit één moederplant?
Een gezonde moederplant levert je makkelijk 5 tot 10 bruikbare basischeuten op in september. Als je bewortelingspercentage rond de 70 tot 80 procent ligt, wat realistisch is bij een beetje zorg, eindig je met 4 tot 8 nieuwe planten. Herhaal dat het jaar erna met elke nieuwe plant, en je begrijpt hoe tuiniers in no time een volledige border vullen zonder ook maar één nieuwe plant te kopen.
| Jaar | Moederplanten | Nieuwe stekken (bij 75% slaagkans) |
|---|---|---|
| Jaar 1 (dit jaar) | 1 | 5 tot 7 |
| Jaar 2 | 5 tot 7 | 25 tot 50 |
| Jaar 3 | Naar keuze inperken | Meer dan je border aankan |
Het punt is duidelijk: chrysanten stekken is een van de goedkoopste DIY-manieren om je tuin elk jaar rijker te maken. Je investeert wat tijd, een beetje potgrond en perliet, en je spaart jezelf tientallen euro’s aan tuincentrumaankopen uit.
Van één pot chrysanten een volledige border kweken is geen ingewikkelde techniek, maar een kwestie van op het juiste moment de goede scheuten kiezen en geduld bewaren. Geen speciale apparatuur, geen dure producten. Wie dit najaar begint met stekken en bewaren, heeft volgend voorjaar gewoon meer planten dan hij of zij ooit heeft gekocht.
